در بهار۱۴۰۴ اقتصاد ایران پس از چهارسالونیم بار دیگر رشد منفی را تجربه کرد. طبق اعلام مرکز آمار، نرخ رشد اقتصادی این فصل نسبت به مدت مشابه سال قبل منفی ۰.۱درصد بوده است. این اتفاق زنگ خطری برای ورود دوباره اقتصاد کشور به شرایط رکودی مشابه دهه ۹۰ است؛ دههای که بانک جهانی آن را «دهه از دست رفته» اقتصاد ایران نامید. تحلیلها نشان میدهد نوسانات رشد اقتصادی ایران عمدتا تابعی از صادرات نفت است. در دهه۱۳۸۰، ثبات در صادرات نفتی زمینه رشد مثبت اقتصاد را فراهم کرد؛ بهطوریکه اگر همان روند ادامه مییافت، امروز اقتصاد ایران به لحاظ دلاری، ۲.۷برابر بزرگتر از وضعیت فعلی بود. اما با آغاز دهه۹۰ و تشدید تحریمهای هستهای، رشد اقتصادی نزدیک به صفر شد و سطح درآمد سرانه کاهش یافت. برجام در سال۱۳۹۴ جهشی در صادرات نفت و رشد اقتصادی ایجاد کرد؛ اما با خروج آمریکا از توافق در ۱۳۹۷ و بازگشت تحریمها، صادرات نفت به شدت کاهش یافت. پس از روی کار آمدن بایدن و برخی گشایشهای دیپلماتیک، صادرات نفت دوباره افزایش یافت و رشد اقتصادی از زمستان ۱۳۹۹ تا زمستان ۱۴۰۳ مثبت ماند. با این حال، مشکل تامین انرژی و کاهش رشد بخش نفت در سال۱۴۰۳ نشانههای پایان این روند را نمایان کرد. بازگشت ترامپ و اجرای دوباره سیاست فشار حداکثری نیز شرایط را سختتر ساخت. در بهار۱۴۰۴ علاوه بر تحریمها، ناترازی انرژی، افت ۱۱.۸درصدی در بخش آب و برق و کاهش ۲.۷درصدی کشاورزی، رشد اقتصادی را تحت فشار قرار داد. «دنیایاقتصاد» پیش از این در گزارشهای مختلف در رابطه با به اتمام رسیدن سوخت رشد نفتی هشدار داده بود. به گفته کارشناسان، بدون اصلاح روابط خارجی و جذب سرمایه، چشمانداز روشنی برای اقتصاد ایران قابل تصور نیست. در شرایطی که جامعه هنوز تبعات دهه ۹۰ را تحمل میکند، تکرار یک «دهه از دست رفته» دیگر میتواند پیامدهای جدیدی به همراه داشته باشد.
علیرضا کتانی: براساس اعلام مرکز آمار ایران، نرخ رشد اقتصادی کشور بعد از چهارسالونیم منفی شد. براساس این اعلام، نرخ رشد اقتصادی فصل نخست سال 1404، نسبت به فصل مشابه سال قبل، برابر با منفی 0.1درصد بوده است. «دنیای اقتصاد» پیش از این در گزارشی با عنوان «اخطار رکود برای ۱۴۰۴» با اتکا به کنونبینیهای منتشرشده توسط نهادهای پژوهشی اشاره کرده بود که رشد منفی در بخشهایی همچون صنعت و کشاورزی، زنگ خطر را برای رکود در اقتصاد کشور در سال 1404 به صدا در آوردهاند. اگرچه رکود از منظر علم اقتصاد، باید شامل رشد منفی اقتصادی در دو فصل پیاپی تعریف میشود؛ با این حال آمارها اکنون از وارد شدن اقتصاد کشور به اولین رشد منفی بعد از چهارسالونیم، در بهار 1404 خبر میدهند. در این شرایط، با توجه به بازگشت اقتصاد کشور به شرایط رکودی، بیم این میرود که اقتصاد کشور، پس از یک تنفس کوتاه 4ساله، بار دیگر به وضعیت دهه90 باز گردد. دههای که توسط بانک جهانی، به دلیل رشد اقتصادی نزدیک به صفر ایران در آن، به دهه از دست رفته اقتصاد ایران موسوم شد.
رشد در دو دهه اخیر
بررسیها نشان میدهد نوسانات رشد اقتصادی ایران بهطور کلی تابعی از نوسانات صادرات نفتی است. در سالهای دهه 1380 روند صادرات نفتی کشور، بهطور کلی روندی با ثبات و مثبت را تجربه کرد. بررسیهای «دنیای اقتصاد» براساس دادههای صندوق بینالمللی پول، بررسیها نشان میدهد در صورتی که رشد اقتصادی ایران متناسب با سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۹ ادامه مییافت، اقتصاد ایران تا پایان سال گذشته میلادی، ۲.۷برابر اقتصاد امروز ایران بود. تولید ناخالص داخلی ایران، بر حسب رقم دلار جاری، در سال ۲۰۲۴معادل ۴۳۶میلیارد دلار ثبت شده است؛ با این حال، در صورتی که اقتصاد ایران متناسب با میانگین رشد اقتصادی سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۹ رشد میکرد، این رقم به حدود ۱.۲تریلیون دلار میرسید که حدود ۲.۷برابر میزان تولید ناخالص داخلی ایران در حال حاضر است.